donderdag 31 mei 2012

Verwerkingsopdracht Romantiek 'Max Havelaar' Multatuli

'Max Havelaar of de koffieveilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij' van Multatuli is representatief voor de Romantische literatuur.



‘Ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht No 37. Het is mijn gewoonte niet, romans te schrijven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aan te vangen, dat gij, lieve lezer, zoâven in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffie zijt, of als ge wat anders zijt.’

Dit is het begin van Max Havelaar, een veelgelezen boek geschreven door Eduard Douwes Dekker (onder het pseudoniem Multatuli) en verschenen in 1860.
Het boek behoort duidelijk tot de Romantiek, de stroming die van het begin tot het midden van de 19e eeuw de literatuur overheerste.
Een aantal kenmerken van de Romantiek zijn:
-          Verre landen komen in de belangstelling
-          Men zette het gevoel, de fantasie, de intuïtie centraal.
-          Een gevoel van onvrede over de huidige maatschappij en kritiek hierop.
Aan de hand van deze drie kenmerken zal ik uitleggen dat de Max Havelaar duidelijk tot deze stroming behoort.

De Max Havelaar speelt zich voor het grootste gedeelte af in Nederlands-Indië. Max Havelaar is assistent-resident van Lebak, waar de toestanden zeer slecht zijn. Max Havelaar is door de Gouverneur-Generaal benoemd omdat hij in hem iemand ziet met hart voor de inlanders.
De plaats waar het verhaal zich afspeelt, brengt mij direct bij het eerste argument waarom de Max Havelaar tot de Romantiek behoort: verre landen komen in de belangstelling en de Max Havelaar speelt zich af in zo’n exotisch ver land, Nederlands-Indië.

Dit citaat uit het vijfde hoofdstuk vertelt ons hoe Nederlands-Indië was ingedeeld en hoe de verhoudingen tussen de Javanen en Nederlanders liggen:
‘ Het dusgenaamd Nederlands Indië -- 't adjectief Nederlands komt me enigszins onnauwkeurig voor, doch 't werd officieel aangenomen -- is, wat de verhouding van het moederland tot de bevolking aangaat, te splitsen in twee zeer verschillende hoofddelen. Een gedeelte bestaat uit stammen welker vorsten en vorstjes de opperheerschappij van Nederland als suzerein erkend hebben, doch waarbij nog altijd het rechtstreeks bestuur, in meer of minder mate gebleven is in handen van de ingeboren hoofden zelf. Een ander gedeelte, waartoe -- met een zeer kleine, wellicht maar schijnbare, uitzondering -- geheel Java behoort, is rechtstreeks onderworpen aan Nederland. Van cijns of schatting of bondgenootschap is hier geen sprake. De Javaan is Nederlands onderdaan. De Koning van Nederland is zijn koning. De afstammelingen zijner vorige vorsten en heren zijn Nederlandse beambten. Ze worden aangesteld, verplaatst, bevorderd, door de gouverneur-generaal die in naam van de Koning regeert. De misdadiger wordt veroordeeld en gevonnist naar een wet die van 's-Gravenhage is uitgegaan. De belasting die de Javaan opbrengt, vloeit in de schatkist van Nederland. ‘

Multatuli (dit betekent: ik heb veel geleden) heeft de Max Havelaar geschreven uit protest op de koloniale praktijken van de Nederlandse ambtenaren in Nederlands-Indië en de wantoestanden op koffieplantages. Dit uiten van kritiek is kenmerkend voor de literatuur in de Romantiek: er was een gevoel van onvrede over de huidige maatschappij en men had hier kritiek op.
Deze kritiek is duidelijk zichtbaar in het volgende citaat, eveneens uit hoofdstuk 5:
‘Wel wordt dus de arme Javaan voortgezweept door dubbel gezag, wel wordt hij dikwijls afgetrokken van zijn rijstvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze maatregelen, doch ... vrolijk wapperen te Batavia, te Semarang, te Soerabaja, te Pasaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland rijk maken.’ 

Ten derde is het kenmerk van de Romantiek ‘het gevoel, de fantasie, de intuïtie staat centraal’, ook te zien in deze roman. Dit gevoel en deze fantasie zien we met name terug in de hoofdpersoon Max Havelaar, eigenlijk Eduard Douwes Dekker zelf.
Droogstoppel heeft grootse idealen en is een dromer. Hij hoopt dat nu hij assistent-resident is, hij met bepaalde maatregelen het leven van de inlanders direct aanzienlijk kan verbeteren.

Zo kan ik concluderen dat Max Havelaar duidelijk tot de stroming Romantiek behoort. Het boek speelt zich voor het grootste gedeelte af in Nederlands-Indië, Multatuli uit kritiek op de huidige maatschappij en daarnaast zien we veel gevoel en fantasie in het boek.

2 opmerkingen:

  1. Hoi pipeloi!
    Jaja, mijn vierde reactie al vandaag, je zou er moe van worden! Zoals je inmiddels van mij gewend bent, ben ik uiterst kritisch, al is dat bij dit verslag niet echt nodig. Zoals gewoonlijk heb je een duidelijk verslag geschreven, met een duidelijke structuur. Je conclusie is er een waarin ik me goed kan vinden, dus van mij geen enkel kritiek puntje!

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Florine,
    Je kan trots zijn op dit betoog. Je schrijft (in mijn ogen) zeer aantrekkelijk en overzichtelijk, wat zorgt voor een plezierig te lezen betoog.
    Ik ben zelf een 'grote fan' van het (overzichtelijk) puntsgewijs opschrijven van argumenten, wat je meteen doet aan het begin van dit betoog. Je ordent de argumenten goed wat dit tot een sterk betoog maakt en de conclusie kracht bijzet.
    Als klein puntje van verbetering moet ik melden dat je een (klein) deel van de opdracht bent vergeten. Dit was ook bij Matthijs het geval: je had een korte inleiding moeten publiceren over de Romantiek als stroming. Dit had voor de onwetende lezer veel duidelijk gemaakt.
    Al met al een zeer goed betoog.

    Tobias

    BeantwoordenVerwijderen