donderdag 12 januari 2012

Boekverslag Oeroeg, Florine Bekkering 5c


Oeroeg
Hella Haasse
Uitgeverij Querido
Eerste publicatie in 1948
ISBN: 9021440288

Samenvatting
Het verhaal gaat over de vriendschap tussen de ik'-figuur en Oeroeg. De ik'-figuur is een zoon van een Nederlandse planters familie die een onderneming beheerden in Kebon Djati diep in het bergland van de Preanger. Oeroeg is een echte inlandse jongen, zoon van Sidris en Deppoh die als mandoer werkte bij de onderneming. De jongens zijn ongeveer even oud en omdat de hoofdpersoon enigs kind is gaat hij veel met Oeroeg om. Het verhaal is een lange terugblik op dit samenzijn. Bij alles waar de ik'-figuur aan moet denken in zijn jeugd komt automatisch het beeld van zijn vriend Oeroeg boven. Ze waren onafscheidelijk. 
De hoofdpersoon heeft weinig contacten met zijn ouders. Zijn moeder is ziekelijk en zijn vader is weinig thuis. Het is zijn vader een doorn in het oog dat zijn zoon zo slecht Nederlands spreekt. Meneer Bollinger wordt erbij gehaald, om hem beter Nederlands te leren. Oeroeg wordt hier van buitengesloten, maar hij mag wel staan te luisteren. Oeroeg blijkt hier al erg leergierig.
Tijdens een bezoek van gasten uit Batavia wordt er besloten om s avonds een bezoek te brengen naar Telaga Hideung, het Zwarte Meer, een meer waar over geheimzinnige verhalen de ronde doen. De hoofdpersoon gaat ook mee, net als de vader van Oeroeg. Men gebruikt een oud vlot om over het meer te varen. De groep is echter veel te wild, waardoor er een stuk van het vlot afbreekt. De hoofdpersoon valt eraf en in een poging om hem te redden verdrinkt Deppoh, die verstrikt raakt in de vele waterplanten.
Oeroeg mag mee naar de lagere school in Soekaboemi omdat zijn vader overleden is.  Oeroeg's school bezoek maakt dat andere inlanders opmerkingen tegen hem gaan maken.
Na de scheiding van de ouders van de hoofdpersoon komt hij bij Lida in Soekaboemi wonen, die voor hem zorgt. Als deze hoort van Oeroeg en wat die voor hem betekent mag die ook bij haar komen. Lida is ongehuwd en beheert een pension. Oeroeg's vorderingen vallen haar op en zij vindt dat hij verder moet leren. Als de hoofdpersoon naar de HBS in Batavia gaat komt hij daar in een internaat. Lida verkoopt haar pension en begint een nieuwe in Batavia. Zij betaalt de kosten voor de MULO van Oeroeg. Zij hoopt dat hij later arts zal worden.
In Batavia groeien de jongens een beetje uit elkaar. Oeroeg krijgt een paar andere vrienden erbij, waardoor het op school minder met hem gaat. Op voorspraak van Lida mag hij ook op het internaat komen, waardoor er meer controle op hem is. Op het internaat zitten voornamelijk kinderen van Europese ouders en een enkele zoon van een inlandse regent. Oeroeg past hier niet tussen. Op de MULO heeft hij minder problemen: daar zitten vooral halfbloeden. Alleen de ik'-figuur gaat op voet van gelijkheid met Oeroeg om.
Na de MULO gaat Oeroeg inderdaad voor arts leren in Soerabaja, aanvankelijk met een beurs, maar later weer op kosten van Lida. In Soerabaja krijgt Oeroeg politieke interesses, waarna hij zich tegen de Nederlandse overheersing en het dom houden van de man in de dessa keert. Oeroeg, die nooit erg aardig voor Lida was geweest en altijd haar zorg voor gewoon had aangenomen, is nu trots op haar: ze werkt in een inlands ziekenhuis als verpleegster en leert Javaans.
De ik'-figuur gaat voor zijn ingenieursopleiding naar Delft, waar hij tijdens de tweede wereldoorlog studeert. Na zijn studie neemt hij een baan in zijn geboorteland en gaat terug. Dit gaat samen met het begin van de politionele acties. Tijdens een bezoek aan zijn geboortestreek komen alle herinneringen weer boven. Ook gaat hij naar dat geheimzinnige meer Telaga Hideung. Opeens staat er een inlandse strijder voor hem, waarin hij Oeroeg meent te herkennen. Het enige wat deze tot hem zegt is 'Ga weg, je hebt hier niets te zoeken'. Oeroeg verdwijnt en de ik'-figuur blijft met lege handen achter. Hij komt tot de conclusie dat Oeroeg net is als het meer: ‘ Ik kende hem als een spiegelende oppervlakte. De diepte peilde ik nooit.’

Thema
Het thema van het boek is de vriendschap tussen de hoofdpersoon Oeroeg. 
Als jongetjes zijn ze beste vrienden, maar naarmate ze ouder worden, veranderd dat. Ze zijn zich meer bewust van de verschillen tussen elkaar. Oeroeg wordt zich bewust van de politieke situatie in het land (de Nederlanders die de baas zijn) en hij kijkt daardoor anders tegen de hoofdpersoon aan.

Motieven
Een belangrijk motief in het boek is bewustwording. Als de jongens klein zijn, vinden ze heel veel dingen gewoon. Ze zijn vrienden en ze letten nog niet op hun verschillen. Naarmate ze ouder worden, vallen die verschillen ze langzamerhand wel op. Zo is de een Belanda (Nederlander) met rijke ouders, terwijl de ander een arme inlander is. Ze worden zich ervan bewust dat hun vriendschap helemaal niet zo vanzelfsprekend is, zoals ze het altijd zagen.
Een ander motief is Telaga Hideung. Het is een meer in de buurt, waar ze spookverhalen over horen, wanneer ze nog jong zijn. Volgens de verhalen is het een geheimzinnige plek met demonen. Op deze plaats heeft Oeroeg zijn vader verloren en op deze plaats ontmoeten Oeroeg en de hoofdpersoon ook elkaar voor de laatste keer.

Hoe gaan de personages om met hun problemen
De hoofdpersoon
De hoofdpersoon probeert om te gaan met zijn problemen. Zo voelt hij zich ontzettend schuldig over de dood van de vader van Oeroeg. Hij heeft het idee dat het zijn fout is en dat kwelt hem heel erg. Hij vlucht er niet voor weg en laat het ook niet gelaten over zich heen komen.

Oeroeg
Als Oeroeg jong is laat hij alles min of meer gelaten over zich heen komen. Zo is hij zich bewust van zijn lagere komaf en hoe zijn toekomst er uit zou zien, maar hij lijkt zich daar geen zorgen over te maken. Ook als zijn vader overlijd, toont hij niet erg veel emoties. Hij ondergaat het allemaal op een rustige manier.

Stromingen
Omdat de hoofdpersoon met z’n problemen probeert om te gaan en omdat het het leven van de alledag laat zien, bevat dit boek elementen van de stroming Realisme. Het geeft een realistische kijk op de Nederlandse bezetting in Indonesie. Verder geeft het een goede indruk van de problemen en gebeurtenissen uit niet alleen de hoogste milieus. Er wordt veel verteld over het leven van Oeroeg.

Daarnaast bevat het boek ook kenmerken van de Romantiek. Gevoelens worden uitgebreid besproken zoals wanneer de hoofdpersoon te horen krijgt dat de vader van Oeroeg is dood gegaan.

"Een grotere ramp had mij niet kunnen treffen. Het meest drukte mij het besef dat Deppoh was omgekomen terwijl hij naar mij zocht. Op alle uren van dag en nacht benauwde mij het verschrikkelijke visioen van zijn lichaam, worstelend tussen taaie, kleverige stengels. Herhaaldelijk werd ik gillend wakker uit mijn slaap."

Verder gaat Oeroeg wel rustig om met zijn emoties, maar er vindt een omslag plaats wanneer hij politieke interesses begint te krijgen. Vanaf dat moment uit hij niet alleen zijn onvrede over de maatschappij en de Nederlandse overheersing, maar hij gaat ook strijden voor een beter leven. Hij vlucht weg voor zijn oude leven, het leven van alle inlanders.
Dat zijn twee kenmerken van de Romantiek. Het gevoel van onvrede over de samenleving en  het verlangen om te vluchten uit het heden.
Daarnaast speelt het verhaal zich af in een land ver weg van Nederland. Tijdens de Romantiek was er grote interesse voor verre vreemde oorden en in het boek Oeroeg worden uitgebreide beschrijvingen gegeven van het exotische Indonesie.
Er is veel ruimte in het boek voor de beschrijvingen van het landschap van Indonesie.De wildernis speelt een belangrijke rol in het verhaal. De herinneringen van de hoofdpersoon gaan veelal over hoe hij zijn jeugd doorbracht in de natuur.

Ruimte
De ruimte heeft een belangrijke rol in het verhaal. Het speelt zich af in Nederlands-Indië en dat geeft een exotische sfeer. Het is voor veel mensen onbekend is hoe het er daar aan toe ging.
Ook is de ruimte belangrijk voor het contrast tussen de vrienden. De hoofdpersoon groeit dan wel op in Indonesië; hij blijft een blanke Nederlander. Het verschil met de gekleurde Oeroeg, die oorspronkelijk uit Indonesië komt, is hierdoor erg groot. Daar draagt dit buitenlandse decor aan bij.
Het verhaal geeft ook de invloeden van de Indonesische achtergrond weer op de hoofdpersoon. Het Nederlandse jongetje wordt door zijn Indonesische vriend Oeroeg in van alles beinvloed.

Mijn mening
Het boek Oeroeg vond ik zeker de moeite waard om te lezen. Het schetst een goed beeld van de periode dat de Nederlanders daar de baas waren en ook bekeken vanuit het oogpunt van de inlanders.
Verder is het mooi beschreven, dat je een deel van het boek leest waarin de hoofdpersoon een kind is. Zo zie je de wereld door hele andere ogen.
Hella Haasse is er goed in geslaagd, om het onderwerp van meerdere kanten te belichten. Voor de hoofdpersoon (en jijzelf) zijn veel dingen vanzelfsprekend, maar doordat Oeroeg in het verhaal voorkomt, krijg je een ander besef. Zo lees je ook het standpunt van een Indonesiër over de bezetting van zijn land.
Verder is het knap dat je een verhaal zo kan laten spreken, terwijl het zich heel lang geleden afspeelde. Want ook al kijk je anders tegen sommige zaken aan dan zoals ze in het boek voorkomen, je begrijpt de standpunten wel. Je bent het niet met alles eens, maar je kan je wel inleven in de situatie.
Dit komt ook door het niet moeilijke taalgebruik. Het is geen spreektaal, wat heel vervelend leest. Maar het zijn geen lange zinnen en bijna geen moeilijke woorden. Daardoor lees je het boek snel uit. Ik zou iedereen aanraden om dit boek te lezen.

Bronnen (samenvatting gebaseerd op)